કબૂતરની કવિતામાં ઊડાઊડ ~ ભાવિન ગોપાણી
“कैसे आकाश में सूराख़ नहीं हो सकता
एक पत्थर तो तबीअ’त से उछालो यारो”
– दुष्यंत कुमार
આ લોકપ્રિય શેર એટલે યાદ કર્યો કે પહોંચવું છે આ જ ગઝલના બીજા એક શેર સુધી જેમાં આજે જેની વાત કરવી છે એની વાત આવે છે
“दर्द-ए-दिल वक़्त को पैग़ाम भी पहुँचाएगा
इस कबूतर को ज़रा प्यार से पालो यारो “
હા કબૂતર…
કબૂતરની વાત કરવી છે
કબૂતર અને કવિતા
કવિતામાં મોટાભાગે બે ભૂમિકામાં કબૂતર વધારે આવે … એક શાંતિના પ્રતીક તરીકે અને બીજું સંદેશવાહક તરીકે…જો કે આ સિવાય પણ અનેક રીતે કબૂતરનો કવિતામાં પ્રવેશ થતો જ રહ્યો છે …
પહેલા શાંતિદૂત તરીકે કબૂતર વિશે વિવિધ શાયરોએ કહેલા અમુક શેરમાંથી પસાર થઈએ…
“શાંતિના ભાસથી ટળશે નહીં સંભવ યુદ્ધનો
નભમાં ફંગોળો નહીં શ્વેત કબૂતર ખાલી. “
– અમૃત ઘાયલ
“અરાજક રહ્યું શહેર શાસનમાં જેના,
જુઓ રોજ સાંજે કબૂતર ઉડાવે.”
– રાહુલ બી. શ્રીમાળી
“ધોળાં કબૂતરોને ઊડવું નહીં પડે,
ટાણે ઊડે જો થોડા છાંટા સફેદના.”
– મધુસૂદન પટેલ ‘મધુ’
“સર્વત્ર છે, સફેદ કબૂતરનાં ઝુંડ, પણ
લોહીલુહાણ દ્રશ્ય બધાં ચિત્તન્યસ્ત છે”
– ચિંતન પરીખ
“મેં એની પાંખ પર લોહીના ડાઘા જોયા છે કિન્તુ,
અહિંસા નામનું ભોળું કબૂતર જૂઠ બોલે છે.”
– જુગલ દરજી
“मसअला ये है मैं दुश्मन के क़रीं पहुँचूँगा
और कबूतर मिरी तलवार पे आ बैठेंगे”
– जि़या मज़कूर
“મંદિર, મસ્જિદ, ગુંબજ ઉપર મોત અજાણ્યું ફરક્યું’તું,
શાંતિ નામે લાલ કબૂતર, માણસ માથે ચરક્યું’તું.”
– સૌમ્ય જોશી
હવે જોઈએ સંદેશવાહકની ભૂમિકામાં કબૂતર
“એક રણકો ફોન ઉપર આવશે,
લૈને સંદેશો કબૂતર આવશે.”
– બાલુભાઈ પટેલ
“સમયનું ધૈર્ય ખૂટ્યું છે, કથાનો અંત છે બાકી,
કબૂતર ઝટ ગયું ઊડી , લઈ કાગળ શિખર પર જો.”
– ભાર્ગવી પંડ્યા
“લખી ચિઠ્ઠી આજે કબૂતરને મેં તો,
થશે રાજી ચિઠ્ઠીનો ચાકર, કસમથી.”
– રીના વિ. પરીખ
ઉપર કહ્યું એમ સંદેશવાહક અને શાંતિના પ્રતીક સિવાય પણ કબૂતરોની ઊડાઊડ ઘણી સારી રીતે કવિતામાં થતી જ રહે છે
સૌપ્રથમ કવિ મીનપિયાસીનું “કબૂતરોનું ઘૂઘૂઘૂ” યાદ કરવું જ પડે અને પછી જોઈએ યાદ આવે છે એવા કેટલાક શેર …
“नई हवाओ की सोहबत बिगाड़ देती है,
कबूतरों को खुली छत बिगाड़ देती है,”
– राहत इंदौरी
“ઘરની અમુક વસ્તુ થઈ જાય છે કબૂતર
પરિપાક રૂપે એના આવી વસે છે પિંજર”
– સંજુ વાળા
“કબૂતર જેવી મારી લાગણીને ચણ બતાવીને,
અજાણ્યા મહેલનું પ્રાંગણ નવો પડકાર ફેંકે છે.”
– સંજુ વાળા
“છૂટેલ તીર શિકારીનું જોઈ હરખાયું
જરા ખસ્યું ન કબૂતર, અને અવાચક સૌ”
– ભાવેશ ભટ્ટ
“ઊડી જાશે કબૂતર, તો ઘડીભર ચૂપ રહેજે યાર,
થશે સૂના ફળી-ઘર, તો ઘડીભર ચૂપ રહેજે યાર”
– સુધીર પટેલ
“अब वो अरमान हैं न वो सपने
सब कबूतर उड़ा गया कोई”
– कैफ़ी आज़मी
“શિશુઓનો કલકલ નથી આંગણે
કબૂતર ત્યાં આવી રમી જાય છે”
– ભરત વિંઝુડા
કબૂતરને કબૂતર કહીએ કે પારેવું સરખું જ વ્હાલું લાગે
“મનમાં માળો બાંધી બેઠું,
પારેવું ચંચળ રૂપાળું.”
– રીના વિ. પરીખ
“એક પારેવું છે મારા હાથમાં
લાગણી જેવું છે મારા હાથમાં
ઋણ એના સ્પર્શનું ચુકવાય ના
કેટલું દેવું છે મારા હાથમાં”
– રિષભ મહેતા
આજે કબૂતર યાદ આવવાનું કારણ કહું તો વર્ષો પછી આજે ઈન્સ્ટા પર ૧૯૯૨માં આવેલી ફિલ્મ ‘વિરોધી’નું ગીત સાંભળ્યું જેના શબ્દો હતા “નૈન કબૂતર ઊડ ગયે દોનો” … જો કે આ ફિલ્મ આવી એના ત્રણ વર્ષ પહેલા “ મૈને પ્યાર કિયા”માં “કબૂતર જા જા જા”એ બધાના ટેપરેકોર્ડરમાં અને રેડિયોમાં તોફાન મચાવી જ દીધું હતું …
બીજા પણ ઘણાં ગીતો, ઘણી કવિતામાં કબૂતર સ્થાન પામ્યા જ હશે …
આપ જાણતા હોવ એ જણાવજો …
“એક બારીનો કાચ ફૂટ્યો છે
છે કબૂતરની આવજાવ હવે”
ભાવિન ગોપાણી(તસવીર: મૂવી – પરિંદા , કબૂતરખાના વાળો scene ના સૌજન્યથી )